Sitio oficial de los Testigos de Jehová

Rutikirisab’äl Beliefs Future Medical Topics Katzʼibʼan pe chi qe Publications Languages

¿Nawajo’ nawetamaj
ri qitzij?

QITZIJ ¿Achoj chi rij? Qitzij chi kij kayoxi’ k’utunïk ri kan k’o kejqalem yekib’än ri winäq. Rik’in jub’a’ rat ab’analon jujun chi ke re k’utunïk re’:

¿Akuchi (o ape’) nawïl kiq’alajrisaxik konojel re k’utunïk re’? E k’ïy wuj yech’on chi kij re k’utunïk re’. Ri k’ayewal ja ri man konojel ta junan ri nkib’ij. E k’o chik ch’aqa wuj kan ja’ rub’ixik nawak’axaj ri nkib’ij, ja k’a toq nk’o ri juna’ xa man ja’ ta chik rub’ixik nub’än chawäch, ri nkib’ij xa nk’o kan kiq’ij. K’a ri’ yechojmirisäx o yejalatäj kan.

Chi ke konojel ri wuj nkiya’ kiq’alajrisaxik ri k’utunïk, k’o k’a jun ri majun b’ey nk’o ta ruq’ij, chuqa’ ri nub’ij kan qitzij wi. Pa jun ch’onïk rik’in ri Tata’ixel, ri Jesucristo xub’ij: «Ri ach’ab’äl ja ri’ ri qitzij» (Juan 17:17). Wakami, ri Ch’ab’äl ri’ Loq’oläj Wuj nb’ix chi re. Ronojel ri tz’ib’atäl qa, kiq’alajrisaxik ri k’utunïk xeqasik’ij kan. Re’ xa jub’a’ k’a chi re ronojel ri nub’ij ri Loq’oläj Wuj chi kij re k’utunïk re’.

¿La yojrunataj o yojruk’uxlaj ri Tata’ixel?

Jun achin chi kikojöl winäq

¿ACHIKE RUMA NB’AN RE K’UTUNÏK RE’? Oj k’o chuwäch jun k’aslem akuchi ruyon itzelal najin, chuqa’ ronojel ri yeb’anatäj man pa ruchojmil ta. E k’ïy nimab’äl taq k’u’x nkib’ij chi ri tijoj taq poqonal yeqïl, ja ri Tata’ixel nya’on pe.

RI NUK’ÜT RI LOQ’OLÄJ WUJ. Ri Tata’ixel majun b’ey k’o ta jun itzelal nub’än pe. Ri Job 34:10 nub’ij: «Ri Dios kan majun b’ey k’a xtub’än ta jun itzel b’anob’äl; ri Dios ri k’o ronojel ri uchuq’a’ pa ruq’a’ majun b’ey xtub’än ta jun b’anob’äl ri man pa ruchojmilal ta». Ruma ri rajowab’äl chi kij ri winäq, ri Tata’ixel, k’o k’a jun utziläj rurayib’al pa kiwi’. Ruma k’a ri’ ri Jesús xuk’üt chi qawäch chi toq yojch’on rik’in ri Tata’ixel tqak’utuj re’: «Qatata’ Dios ri at k’o chi la’ chi kaj [...]. Xtipe yan ta k’a ri awajawaren. Y kan ja ta k’a ri nawajo’ rat ri xtib’anatäj wawe’ chuwäch re ruwach’ulew, achi’el nib’anatäj chi la’ chi kaj» (Mateo 6:9, 10, CO). Ri Tata’ixel kan janila wi yojrunataj o yojruk’uxlaj, ruma ri’ xuya’ ri ruk’ajol richin xkäm quma röj, ke ri’ xtb’anatäj k’a ri runojin pa qawi’. (Juan 3:16).

Tasik’ij Génesis 1:26-28; Lamentaciones 3:33, chuqa’ 1 Pedro 5:6, 7.

¿La k’o jun q’ij xkeb’ek’is ri nima’q taq oyowal (o ch’a’oj), chuqa’ ri tijoj taq poqonal?

Ajlab’al

¿ACHIKE RUMA NB’AN RE K’UTUNÏK RE’? Ri nima’q taq oyowal xa xe retal ye’ajin chi kikamisaxik ri winäq, kan man e ajlatäl ta k’a ri winäq e kikamisan el. Chuqa’ qonojel nqatïj poqonal kuma ri jalajoj taq k’ayewal.

RI NUK’ÜT RI LOQ’OLÄJ WUJ. Ri Tata’ixel rub’in chi xtuya’ uxlanib’äl k’u’x chuwäch ronojel ri Ruwach’ulew. Toq xtuk’äm pe Rajawaren ri Tata’ixel o ri ruq’atb’äl tzij, ri winaqi’ «man xketijöx ta chik richin yeb’e pa taq lab’äl [o nima’q taq oyowal]», chuqa’ ri «ki-espada xa xtikijäl rub’anik y xtikib’än arado chi ke» (Isaías 2:4). Ri Tata’ixel xtuk’ïs chuqa’ ruwäch ri tijoj poqonal chuqa’ ronojel ri man pa ruchojmil ta yeb’an. Chi kij ri winäq, ri Loq’oläj Wuj nub’ij re’: «Ri Dios kan xtusu’ k’a el ri ruya’al runaq’ kiwäch, roma kan xtub’än chi xtik’is el ri q’axo’n y ri jiloj. Kan xtik’is el chuqa’ ri kamïk y ri oq’ej. Kan xkek’is k’a ronojel ri xek’oje’ pa nab’ey [achi’el ri tijoj poqonal chuqa’ ronojel ri man pa ruchojmil ta yeb’an] xcha’» (Apocalipsis 21:3, 4).

Tasik’ij Salmo 37:10, 11; 46:9, chuqa’ Miqueas 4:1-4.

¿Achike nqab’än toq yojkäm?

Kik’ojlib’al anima’i’

¿ACHIKE RUMA NB’AN RE K’UTUNÏK RE’? E k’ïy nimab’äl taq k’u’x nkik’üt chi toq jun winäq nkäm k’a k’o nk’ase’ kan chi re. E k’o yeb’in chi ri anima’i’ yetikïr nkib’än itzelal chi ke ri winäq. Chuqa’ nkib’ij chi ri Tata’ixel yeruya’ pa tijoj poqonal ri itzel taq winäq, nkib’ij chi yeruya’ pa q’aq’, pa q’ij chi chaq’a’.

RI NUK’ÜT RI LOQ’OLÄJ WUJ. Toq nkäm jun winäq, jumul (o jurayil) nk’is ruwäch. Ri Eclesiastés 9:5 nub’ij chi ri «kaminaqi’ man yech’ob’on ta chik». Rije’ majun chik achike ta yetikïr nketamaj, majun chik nkina’ ta, majun achike ta yetikïr nkib’än. Ruma k’a ri’ majun itzelal ta nkib’än chi ke ri winäq, chuqa’ man yetikïr ta yekito’ (Salmo 146:3, 4).

Tasik’ij Génesis 3:19, chuqa’ Eclesiastés 9:6, 10.

¿La k’o jun q’ij xkek’oje’ chik qik’in ri qach’alal e kaminäq el?

Jun ti xtän xkäm jun rach’alal

¿ACHIKE RUMA NB’AN RE K’UTUNÏK RE’? Qonojel nqajo’ yojk’ase’ chuqa’ yojk’oje’ kik’in ri winäq janila yeqajo’. Ruma k’a ri’ nqarayib’ey yeqatz’ët chik ri qach’alal e kaminäq el.

RI NUK’ÜT RI LOQ’OLÄJ WUJ. Konojel winäq e kaminäq el xtya’öx chik kik’aslem. Xa q’alaj kiwäch ri man xkek’astäj ta chik. Ri Jesús xub’ij: «Xta’pon k’a ri q’ij chi konojel ri kaminaqi’ kan k’o k’a chi nikak’axaj ri nuch’ab’äl, [...] xkeb’eyakatäj k’a pe» (Juan 5:28, 29). Ri winäq xkek’asöx chi ruwach’ulew, xkek’oje’ k’a chuwäch toq tik’asäs chik rub’anon, achi’el xrajo’ ri Tata’ixel chi rij ri Ruwach’ulew toq xub’än (Isaías 65:21-25). Chuwäch ri jun utziläj k’aslem ri’, ri winäq man xtkiq’äj ta rutzij ri Tata’ixel, xtya’öx kik’aslem man k’isel ta, chuqa’ majun xkeyawäj ta. Ri Loq’oläj Wuj nub’ij: «Ri choj kik’aslem chuwäch ri Jehová, xtikichinaj ri Ruwach’ulew. Y kan xkek’ase’ k’a chi ri’ richin jantape’» (Salmo 37:29).

Tasik’ij Job 14:13, 14, 15; Lucas 7:11-17, chuqa’ Hechos 24:15.

¿Achike rub’eyal yojch’on rik’in ri Tata’ixel richin yojrak’axaj?

Jun achin nch’on rik’in ri Tata’ixel

¿ACHIKE RUMA NB’AN RE K’UTUNÏK RE’? Xa b’a achike na ri nimab’äl k’u’x, ri winäq e k’o chupam nkib’än kich’onïk. E k’ïy k’a chi ke re winäq re’ nkina’ chi man nya’öx ta pe ri nkik’utuj.

RI NUK’ÜT RI LOQ’OLÄJ WUJ. Ri Jesús xub’ij chi toq yojch’on rik’in ri Tata’ixel mani choj yeqakamuluj ri tzij. Ja re’ xub’ij: ‹Toq rïx nib’än [...] orar, man [...] tikamuluj ch’ab’äl› (Mateo 6:7, CO). We nqajo’ yojrak’axaj ri Tata’ixel, kojch’on k’a rik’in achi’el ri rub’eyal nqa chuwäch rija’. Rich’in k’a pa rub’eyal nqab’än chi re, nk’atzin nqetamaj achike ri rurayib’al rija’. Ke ri’ toq yojch’on rik’in nqak’utuj k’a ri ruk’amon rik’in ri rurayib’al. «Toq k’o nqak’utuj chi re [ri Tata’ixel], y wi ja ri rurayib’al rija’ ri nqak’utuj, rija’ kan yojrak’axaj» k’a nub’ij ri 1 Juan 5:14.

Tasik’ij Salmo 65:2; Juan 14:6, 14, chuqa’ 1 Juan 3:22.

¿Achike rub’anik nqïl ri kikotem?

Jun ixöq xrïl kikotem

¿ACHIKE RUMA NB’AN RE K’UTUNÏK RE’? E k’ïy winäq nkib’ij chi ri nk’oje’ ab’eyomäl, aq’ij, chuqa’ ri kan at ütz ok, ja ri’ nya’on kikotem pa ak’aslem. E k’ïy k’a winäq kilon chik ronojel re’, xa majun k’a kikotem ta nkina’.

RI NUK’ÜT RI LOQ’OLÄJ WUJ. Ri Jesús xusik’ij ri achike nk’amon pe kikotem pa qak’aslem toq xerub’ij re tzij re’: «Jeb’ël ruwakiq’ij ri noqaqa chi kik’u’x chi kan nik’atzin ri Dios chupam ri kik’aslem» (Mateo 5:3). Nqïl ri kik’otem pa qak’aslem toq nqetamaj ri qitzij chi rij ri Tata’ixel, chuqa’ ri runojin nub’än pa qawi’. Ri qitzij ri’ k’o chupam ri Loq’oläj Wuj; toq nk’oje’ qetamab’al chi rij, yojruto’ richin nqatz’ët achike ri ütz chuqa’ ri man ütz ta. Toq nqaya’ q’ij chi ja ri Loq’oläj Wuj nya’on qana’oj chi rij ri nqanojij nqab’än, chuqa’ ri qab’anob’al, ri qak’aslem kan k’o rejqalem nqana’ (Lucas 11:28).

Tasik’ij Proverbios 3:5, 6, 13-18, chuqa’ 1 Timoteo 6:9, 10.

Xqatz’ët k’a achike nub’ij ri Loq’oläj Wuj chi kij waqi’ k’utunïk. Re’ xa jub’a’ k’a chi re ronojel ri nub’ij ri Loq’oläj Wuj chi kij. ¿Narayib’ej nawetamaj kiq’alajrisaxik ch’aqa chik k’utunïk (nik’aj chik k’utunïk)? We rat jun chi ke ri winäq «ri noqaqa chi kik’u’x chi kan nik’atzin ri Dios chupam ri kik’aslem», narayib’ej na wi. Rik’in jub’a’ rat nab’ij: ri Tata’ixel yojrajo’ ¿Achike k’a ruma ruya’on q’ij yeb’anatäj ri itzelal chuqa’ ri tijoj taq poqonal? Chuqa’ rik’in jub’a’ rat nawajo’ nawetamaj achike rub’eyal ütz nak’waj awi pa awochoch. Ri Loq’oläj Wuj jeb’ël yeruq’alajrisaj ri k’utunïk ri’. Chuqa’ ch’aqa chi k’utunïk.

E k’o winäq man nkirayij ta nkisik’ij qa ri Loq’oläj Wuj, ruma yalan nïm nkitz’ët chuqa’ nkib’ij chi yalan k’ayew nq’ax chawäch ri nub’ij. ¿Narayib’ej rat yato’öx richin ye’awïl kiq’alajrisaxik ri k’utunïk chupam ri Loq’oläj Wuj? Richin yato’öx ri ruq’alajrisanela’ ri Jehová nkiya’ ka’i’ rub’eyal to’onïk chawäch.

Ri nab’ey, ja ri wuj ¿Achike nrajo’ ri Tata’ixel nqab’än? Re wuj re’ b’anon richin yeto’öx ri winäq man kan ta jamäl kiwäch nkisik’ij qa ri Loq’oläj Wuj. Re’ yeruto’ k’a richin nkitz’ët achike nub’ij ri Loq’oläj Wuj chi kij ri k’utunïk yekib’än ri winäq. Ri ruka’n, ja ri’ jun tijonïk chi rij ri Loq’oläj Wuj nya’öx pa ochoch. Re tijonïk re’ man nk’utüx ta rajïl. Pa taq wuqu’ q’ij, jun ruq’alajrisanel ri Jehová ri kan k’o retamab’al nuya’ tijonïk chi rij ri Loq’oläj Wuj, nb’eruya’ ri tijonïk pa awochoch o akuchi chik na jun (ape’ na) ri nuq’eb’a’ ri’ chawäch. E k’ïy winäq kik’ulun chik re tijonïk re’, k’ïy k’a chike rije’ yekikot nkib’ij chi xkïl ri qitzij pa kik’aslem.

Toq nawetaj ri qitzij nuk’üt ri Loq’oläj Wuj, nq’ax chawäch chi k’o nimaläj ruq’ij. Ri qitzij, yojruköl chuwäch ri xib’irïk, chuqa’ ri sachoj nkiya’ ri tz’ukun (o t’okon) taq nimanïk. Ri qitzij nuk’üt ri Loq’oläj Wuj, nukuqub’a’ qak’u’x, nuya’ rejqalem ri qak’aslem, chuqa’ kikotem pa qak’u’x. Ri Jesús xub’ij chi rij re’: «Xtiwetamaj k’a chuqa’ achike [...] ri qitzij, y ri’ xtub’än chiwe chi yixtotäj» (Juan 8:32).

1. Jun achin nutijoj ri’ chi rij ri Loq’oläj Wuj; 2. Jun ixöq nutijoj ri’ chi rij ri Loq’oläj Wuj

Xb’an pa 2008

Pa jotöl