'FƲ A LAGƆBÏDI A
'YLI 'BHƖƐ 'TƐNYƖ
'YƐ GHLƐ!

Sɛ –a 'kä bhä 'fʋ a lagɔbïdi yɩbhlɩnɩ 'nɩ? -Lizokuu 'fʋ a lagɔ bʋbɔwaa nʋä Lagɔ a 'nglɩ 'mö sianyiɔ dlɩ 'yli -a? Wa gbää Lagɔ 'wa -gänɩɛ a –lizokuu 'wa nʋä, 'ku lɩbhä 'lɩbhʋ -nyɛ tʋ -gwɩ 'gwɩɛ 'sɔ, nɛna 'nyiɔ dlɩ yɔwʋ -a? Maa 'saa bhä n wa kä 'nyinylolii a gbʋ bhïla n 'fʋ a lagɔbïdi a 'nglɩ 'wʋ 'mö 'ɔ -mä 'yize 'nɩ?

Ɛ'ɛ -bhö nɩ lagɔbïdi 'wuë mii nʋä 'nyinylolii 'la, maa 'fʋ a lagɔbïdi 'mö wa gaaa. Zezwii Klii ɔ glɩnɩɛ Lagɔ a libhonʋnyɔ 'kɔdɔɔ nɩkpa a -bɛ 'zʋä 'klʋkpamö, 'lɛ nɩɩ: “Sɛ suzokwë tlʋä 'bhïzoku,” -sɩbhä 'fʋ a lagɔbïdi nʋä 'nyinylolii 'yize. (Matie 7:15-17) 'Nyinylolii a mii 'fʋ a lagɔbʋbɔwaa nʋɔ 'nɩ?

Mii 'Fʋ a Lagɔbʋbɔwaa nʋä miɛ dɛ'ɛ:

WA BHƐ POLITIKÖ 'N WA GWƖ MÖÄ TƲ: “'Bhölɩɩ -bhʋlʋ wa 'la Azii, -mä Sinʋa gwlɩɩ yɔwʋ -nyɛ 'bhlɩ -mimii 'sɔ 'wʋ 'a” 'bɔgʋ -bhʋlʋ 'wʋ 'sɛ 'mä 'a tɩtɩɩ 'lɛ nɩɩ: “lagɔbïdi a 'yukugänɩwaa 'kädɩɩ wa 'yɩbhää 'kämanɔ, mʋa nʋä 'wa 'bhɩa ylʋ nzɩ 'wa 'kʋä wi 'wʋ ghli.” “Wa -lizoku a za 'bhlɩɩ 'wuë yi zɛmö bhli.” -Sɩbhä 'bɔgʋ gbää. -Mä Amelikö a lagɔbʋbɔnyɔ 'kɔdɔɔ -bhʋlʋ mɔɔ nʋä nɩɩ, “'ku lɩbhä 'lɩbhʋ -kä 'wʋ 'kä 'yli bhɩɛ nʋʋ, wa nɩ 'lɩbhä 'ku lɩbhäwaa Lagɔ a 'nglɩ 'mö nzɩ wa 'kä 'ku.” Sa'a -sɩbhä ɔ sunɩɛ -mä nɩkpaa. Maa sɛ'ɛ Biblë nʋä ɛbhlɩ nɩɩ: “–N –kä nɩɩ ‘Lagɔ mö 'n –waa nʋʋ, 'n-n -kä'ɛ -na 'bhɩa Lagɔgänɩwaa a gla'mö a –nɔ -bhʋlʋ -gblɩɩ, yuonyɔ -n glɩnɩɛ.” (1 Zaah 4:20) Maa sɛ'ɛ Zezwii nʋä ɔbhlɩ nɩɩ:“-ɔ -gblɩmöä, -wɔɔ.” (Matie 5:44) Lagɔbʋbɔwaa –mumuë wa'a-a gwɩ möä tʋ -bhölɩ bhä?

'FƲ A 'PÄPÄGBÖÖ 'MÖ WA 'CƖAA: Lagɔbïdi -mimii mɩɩ 'cɩa nɩɩ nɩkpɛ 'kä -lu mö wa laa zuzukwë, zaa 'ɔ -kä 'ku zuzukwëa 'la ma -bhölɩɛ. -Sɩbhä a za, wa lagɔdayuë -kä 'ku moni 'wa zɛlaa wa 'kä ɔ zuzukwëa a 'wlumö Lagɔ bhibhee. Sa'a -sɩbhä wa zʋä 'n wa kplɛ wa 'bhɩa kä'mö. Maa sɛ'ɛ Biblë nʋä ɛbhlɩ nɩɩ: “Wa -bhölɩɛ yi 'sɛ nɩɩ 'wa 'yi 'ku, maa -wa 'yɛɛ 'ku 'wë 'wa'a-a -lu -yi 'lɩlɩlɩ.” (Ecclésiaste 9:5) Zezwii 'lɛ nɩ 'kukuwaa 'yi glu 'wlʋ. 'N nɩkpɛ 'nɩ -kä -tiamö zuzukwë –kä, glusɛsʋʋ na 'kä -bhölɩ. (Zaah 11:11-25) 'A lagɔ a -plɛ 'cɩa 'nyɩɔ nɩɩ nɩkpɛ 'kä zuzukwë 'mö -a?

NYƖBHƐLƖƖ -NYƐ NGLWƖ 'SƆ A SƐSƐNƖ 'SƐSƐNƐ: -Mä 'bhlɩɩ -mimii –gömö, 'fʋ a lagɔbïdi a 'yukugänɩwaa –mumuë 'yɩbhä nɩɩ nyɩbhɛlɩ -nyɛ 'wa 'bhɩanyɩbhɛlɩ nɩ pöä 'ngwlɩɩ a sɛ 'sɛ. 'N 'ngwlɩɩ -wa -nyɛ wa 'bhɩangwlɩɩ 'sɔ pöä sɛ kwä jijo’wʋ -wʋ. 'N 'wa 'nyɛɛ bhlɩbhë -gömö a 'kämanɩwaa 'dɩ nɩ wa nɩ 'yɩbhlɩnɩ -sɩbhä 'a kwäkwänɩ 'kwäkwänɛ. Maa lagɔbɔbʋwaa wa nʋä nɩɩ -lii 'la 'wuë 'nɩ-ɛ nɛnɩ 'mö wa 'yukugänɩwaa nʋä. Maa 'sɛ Biblë gbää 'ɔ 'nɩ? Sɛ'ɛ ɛ gbää nɩ: “A nɩ tɩa anyɩ dula, maa ɛ yi nglʋsɛtɛlɩwaa muë oo, nɩkpaa –wa –nyɛ wa 'bhɩa a ngwlɩɩ pöä sɛ, ɛ yi muë oo, -wa –nyɛ wa 'bhɩanyɩbhɛlɩ pöä 'ngwlɩ a sɛ sɛ, ɛ yi muë oo . . . sa'a a nɩkpaa 'wuë wa'aa –mä Lagɔ 'a 'pɩwʋlelea 'wʋ 'bhle –kä.” (1 Kɔlɛɛtɩ 6:9, 10) 'A yi bhä lagɔbïdi -mimii yɩ nʋä nɩɩ, -lii 'la 'wuë 'nɩ-ɛ nɛnɩ -a?

Sa'a kʋnɩ bhä 'fʋ a –lagɔbʋbɔwaa wa nʋä 'nyinylolii a 'yize 'nɩ? Zezwii lɛ nɩɩ: “Swi 'wuë -yɩɩ tlʋä 'bhïï, 'klɛ wa 'kɩɛ 'klɛ wa 'kɩ sia.” (Matie 7:19) -Sɩbhä 'fʋ a lagɔbʋbɔwaa 'kä 'yli bhɩɛ. Sɛ yɩ 'kä bhä 'yli bhɩɛ 'n -zlɩmɛ yɩ 'kä bhä 'yli 'wlʋnɩ 'nɩ? Wɛlɩɩ mi Lagɔ bhïlanɩɛ mä 'Klʋkälɩwɛlɩɩ a 'bɔgʋkpɩɩ 17 –nyɛ 18 'sɔ 'mö, mɩɩ 'nyɩanyɩɛ 'dɩ.

Sɛ 'fʋ a lagɔbïdi 'kä bhä 'yli bhɩɛ 'nɩ?

Yɩ'ɛ ka 'saa plɩɛ 'wʋ 'ylimö. 'Winglɔ glɩ nɩmɛzokwë –gömö. Ɛ kä 'wukpïli ngbï 'sɔ, 'gʋya kʋgbä. ('Klʋkälɩwɛlɩɩ 17:1-4) Mɔɔ -lɛ bhä 'winglɔ 'la 'nɩ? Mɔ “'kämanɩɛ 'bhlɩlowluwaa 'wuë –gömö.” Ɔ –pla 'nglɩmöbanɩzɛlɩ 'mö, n 'ɔ glɩnɩɛ lɩkänglɔ. Mɔɔ nyimaa nɩkpa 'wuë 'wlumö ['Klʋkälɩwɛlɩɩ 18:23], 'n ‘nɩkpa 'wuë yiɛ Lagɔ -gömö panɩ.’ ('Klʋkälɩwɛlɩɩ 17:18; 18:12, 13, 23) Biblë 'lɛ nɩɩ 'winglɔ 'la nɩ bhä lagɔbudu -bhʋlʋ, maa 'fʋ a lagɔbïdi 'wuë miɛ. 'Fʋ a lagɔbʋbɔwaa mʋa 'kämanɩɛ mä'ä “'dʋdʋ 'wʋ a 'bhlɩlowluwaa –gömö.”

Zaa nɩmɛ 'la nglɔ glɩɛ -gömö, mä'ä dʋdʋ 'wʋ a 'bhlɩlowluwaa 'wuë muë. ('Klʋkälɩwɛlɩɩ 17:10-13) 'Fʋ a lagɔbʋbɔwaa wa -bhɛ politikö, 'yɩbhä gämö wa 'kä 'bhlɩlowluwaa 'wuë –gömö 'kämanɩ.

-Lɛ a tɛnyɩ 'la na 'kä –sɩbhä a sɛ -wʋ. “Nɩmɛ 'la, ɛ -nyɛ 'ɛ 'wlu a 'gʋya kʋgbä –kpɔ -yɩ glɩnɩɛ 'bhlɩlowluwa kʋgbä 'sɔ, 'winglɔ 'la, 'mö yɩ 'kää –gblɩ. 'Ɔ 'saa 'wuë ɔ kää 'mö yɩ 'kɔɔ kä'mö –sɛ, yɩ 'kɔ wlu -dɩ, yɩ 'kä 'ɔ yɛköö li, yɩ 'kɔ sia.” ('Klʋkälɩwɛlɩɩ 17:16) –Sɩbhä 'bhlɩlowluwa 'kää 'fʋ a lagɔbʋbɔwa 'mö –vunɩ 'n wa kʋä 'yli bhɩa. 'Saa kwä bhä -mä sunɩ wa 'kä –sɩbhä zʋ 'nɩ? -Mä Biblë mö a 'bɔgʋ 'wa la 'Klʋkälɩwɛlɩɩ 'lɛ nɩɩ: “'Saa Lagɔ gbää ɔ 'kä nglɔ 'la 'wlu nʋ 'ɔ 'nyinylolii a za -a, 'mö ɔ 'zuëë dlɩ zɛmö.” ('Klʋkälɩwɛlɩɩ 17:17) Lagɔ 'yuëë wa 'nyinylolii wa nʋä ɔ 'nglɩ 'mö a 'pɛnaa 'nyɛɛ. 'Bhlɩlowluwa mö Lagɔ 'kä 'mö ghlɛnɩ wa 'kä 'fʋ a lagɔbïdi 'yli bhɩa.

Sɛ 'a 'kä bhä zʋ a –nyɛ 'fʋ a lagɔbïdi 'sɔ tɩa 'gämö 'yli bhɩɛ -nɩ 'nɩ? “Abhʋa Lagɔ a -nʋa, a nɩ 'wlʋ -mä 'fʋ a lagɔbïdi 'la 'mö,” sa'a –sɩbhä lagɔzuzukwëa gbää. ('Klʋkälɩwɛlɩɩ 18:4) Zaa, 'tɛnyɩ 'a 'kä 'fʋ a lagɔbïdi 'mö 'wlʋ 'yɛ ghlɛ. Maa 'a 'kä 'mä 'wlʋ, dɛ 'a 'kä bhä 'mö nɩ 'nɩ? Ɛ'ɛ -bhö nɩɩ 'a nɩ -gänɩ wa 'nɩɛ Lagɔ dlɩ 'wʋ -kä, wa 'kää zɩgblɛ 'yli 'bhɩɛ. (2 Tesaloniikö 1:6-9) Maa a nɩ 'plɛ mä -tiamö 'a lagɔbudu mö. Sɛɛ 'a 'kä bhä –tiamö a lagɔbudu yɩbhlɩnɩ 'nɩ?

Sɛ 'a 'kä bhä –tiamö 'a Lagɔbudu yɩbhlɩnɩ 'nɩ?

-Li a –li -mii –tiamö 'a lagɔbʋbɔwaa nʋä 'nɩ?—Matie 7:17.

-Mii –tiamö 'a Lagɔbʋbɔwaa nʋä miɛ dɛ'ɛ:

-TIAMÖ 'A LAGƆBƲBƆWAA –WAWANƖ WA -WAWANƖƐ: “-Tiamö 'a lagɔbʋbɔwaa 'nɩɛ mä'ä 'pɩwʋ a 'yize a -nʋä gla'mö 'wʋ,” wa kä nɩkpa a kii 'wuë 'mö maa ‘–wawanɩ wa –wawanɩɛ.’ (Zaah 13:35; Zezwii 'a Tietiewaa a wɛlɩɩ 10:34, 35) –Wawanɩ wa –wawanɩɛ a za wa'a-a 'lɩbhä lɩbhänɩ 'n 'wa bhɛnɩ 'wa 'kä 'wa lagɔdayuë a 'wlumö 'ku.—1 Zaah 3:16.

'WA 'TƐNƖ LAGƆWƐLƖƖ DLƖ: 'Saa –cɛlɩɛ 'mä lagɔwɛlɩɩ 'möö, 'mö wa 'cɩaa, maa -wa 'cɩaa “nɩkpa a 'päpägböö.” (Matie 15:6-9) 'Sa'a 'kä bhä 'nglɩ 'nɩ? Biblë 'lɛ nɩɩ “Lagɔ 'a 'bɔgʋʋ 'mö a wɛlɩɩ 'wuë, ɔ'bhë mɔɔ bhïlanɩɛ 'ɔ nɩkpaa 'mö 'n wa yiɛ 'cɛlɩ. Yɩ 'wuë libho a –libho yɩ nʋä: 'Saa -wʋä gbëaa 'mö, 'mö yɩ sʋlʋnɩɛ nɩkpa, waa nɛmöä lagɔsɛ.”—2 Timotee 3:16.

MII BHƐ N -GLIGBÏ -WƲÄ 'TƖƖ 'N YƖ NƐMÖÄ LAGƆSƐ: -Tiamö a lagɔbʋbɔbʋbʋ mʋʋ 'cɩa nɩɩ 'luwliwa ‘nɩ -wa 'wa 'lɛnglɛwa sɛ 'wa -waa wanyɩ,’ ngwlɩɩ ‘nɩ zʋ wa -luwliwa 'klʋkpamö’, n yuëa ‘nɩ zʋʋ wa –lowluwa 'klʋkpamö.’ (Ɛfɛɛzɩ a -nʋa 'bɔgʋʋ 5:28, 33; 6:1) Ligbïlowliwa 'a nɛmönɛösa nɩ tɩ -maa yɔwʋ -kä.—1 Timotee 3:1-10.

'A yi ɔ lagɔbudu 'wʋ nyɩ 'mö 'a nɩkpa nɛmöä lagɔsɛ? 'Bɔgʋ wa 'la La politique de l’holocauste (Aglɛ) wa bhɛ 2001, 'lɛ nɩɩ: “Nɩkpa 'wuë –kä Zoova 'a –bhlinɩwa a wɛlɩɩ -gänɩ, Zwiiföwaa -nyɛ nɩkpa -mumuë 'sɔ Hitler nʋa ɔ kä 'yli bhɩa, 'naa kä a -bhölɩ.”

'Mä 'bhlɩɩ 235 -gömö, Zoova 'a –bhlinɩwa 'nɩ 'cɩaa lagɔwɛlɩɩ a 'yize—maa 'mö wa nɛmönɩɛ. 'Dɩ a nyɩanyɩ nɩɩ 'a nɩ 'tɛlɩ Zoova 'a –bhlinɩwa sɛ, 'wa kanyɩ 'kwänɩ 'a 'kä Zoova yɩbhlɩnɩ nzɩ 'a 'kɔ -gänɩ. 'A nɩ tɩ 'bhla kʋnɩ, maa -sɩka cuu. Ɛ'ɛ -bhö nyɩasɛ maa 'fʋ a lagɔbïdïï 'a 'ylɩ bhɩɛ 'tɛnyɩ 'yɛ ghlɛ!—Tsephania 2:2, 3.